شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۶

فهرست گروه بندی ها

مهندسی ارزش

مهندسی ارزش چیست؟

مهندسی ارزش یک تکنیک مدیریتی کارکردگرا است که با تکیه به کار تیمی خلاقانه و نظام‌مند برای تحلیل و بهبود ارزش یک محصول، یک پروژه و یا یک خدمت به‌کار گرفته می‌شود.
مهندسی ارزش به‌عنوان یک متدولوژی مؤثر برای حل مسائل یا کاهش هزینه‌ها، بهبود کارکردها و ارتقای کیفیت، کارایی خود را در عمل در هزاران پروژه صنعتی، عمرانی و ... در کشورهای مختلف اثبات کرده است.

دلایل به‌کارگیری مهندسی ارزش در پروژه‌های حمل‌ و نقل کدامند؟

الف- حل خلاقانه مسائل پیچیده پروژه‌های حمل‌ و نقل
مهندسی ارزش به‌عنوان یک ابزار توانمند برای تمرکز بر حل پیچیده‌ترین مسائل پروژه‌های حمل‌ و نقل شناخته شده است. با افزایش پیچیدگی ابعاد یک پروژه مانند هندسه، احداث مرحله‌ای، اثرات زیست‌محیطی، فرصت‌های بیشتری دراختیار تیم مهندسی ارزش برای تحلیل عمیق پروژه و ارائه راه‌حل‌ها و گزینه‌ی نو قرار می‌گیرد.
البته پیش شرط تحقق این امر، ان است که با توجه به شرایط خاص پروژه، تیم مناسبی انتخاب شده باشد و راهبر هدایت ان را درطول مطالعه به نحو مناسبی انجام دهد.
ب- الزامات قانونی:
در بسیاری از کشورها، انجام مطالعات ارزش برای پروژه‌های بزرگ الزامی است. شاخص بزرگی پروژه‌ها هزینه‌های ان می‌باشد که این شاخص در کشورهای مختلف متفاوت است. برای مثال در امریکا انجام مطالعات ارزش برای تمامی پروژه‌های حمل‌ و نقل با هزینه‌ی بیش از 25 میلیون دلار الزامی است، درحالیکه برطبق دستور‌العمل سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (1384)، در پروژه‌هایی باهزینه‌ی ‌بیش از 20 میلیارد ریال، انجام حداقل یک مطالعه مهندسی ارزش الزامی است.
پ-ایجاد توافق و هماهنگی با نهادها و سازمان‌های دیگر:
یکی ازعوامل موفقیت در پروژه‌های حمل‌ و نقل تعامل مثبت با سازمان‌های مختلف در گستره‌ی وسیع می‌باشد. مهندسی ارزش با برداشتن مرزهای بین سازمانی در کارگاه‌های ارزش، می‌تواند گام مهمی در ایجاد توافق میان سازمان‌ها و نهادهای ذی‌ربط محسوب شود.
ت- کاهش هزینه و/یا بهبود کارکرد و کیفیت پروژه:
بهبود ارزش یکی ازگام‌های مهم در مدیریت پروژه‌ها محسوب می‌شود و مهندسی ارزش کارایی خود در بهبود پروژه‌های عمرانی و حمل‌ و نقل را در هزاران مطالعه اثبات کرده است. البته پیشنهاد‌های مهندسی ارزش نباید کارکردهای پروژه را در مقابل کاهش هزینه کاهش دهد.
ث- حذف عوامل منفی در طراحی‌‌ها
عوامل زیر می‌تواند اثرات منفی در طراحی‌ها ایجاد کند:
 کمبود اطلاعات
 چارچوب‌های زمانی مطالعات
 اعتقادات نادرست صادقانه
 بینش‌های منفی
 شرایط موقت که دائمی تلقی شده‌اند
 تفکر عادت‌گونه
 تغییرات سریع فن‌اوری‌ها
 ریسک زیان‌های شخصی
 عدم ایجاد زمینه برای خلاقیت و نو‌اوری
 رعایت کامل الزامات
 عدم تمایل به مشورت و کسب نظرات دیگران
 روابط انسانی ضعیف (درون سازمانی و برون سازمانی)
یک مطالعه ارزش می‌تواند اثرات منفی عوامل بالا را با تیم چند رشته‌ای که متدولوژی ارزش را در یک فضای مثبت، کنترل‌شده و بدون جهت‌گیری به کار می‌گیرد، کاهش دهد.

چند نوع مطالعه ارزش در پروژه‌های حمل‌ و نقل انجام‌می‌شود؟

سه نوع مطالعه ارزش که درپروژه‌های حمل‌ و نقل به شرح زیر انجام می‌پذیرد به شرح زیراست:
 مطالعه برروی پروژه‌های حمل‌ و نقل
 مطالعه برروی محصولات عمومی حمل‌ و نقل (مانند گاردریل-نیوجرسی و ...)
 مطالعه برروی فرآیندهایی مانند سیاستگذاری‌ها و روش‌ها

تفاوت‌های تحلیل ارزش، مهندسی ارزش، مدیریت ارزش و برنامه‌ریزی ارزش در چیست؟

اهداف کلی موارد فوق یکی است و یک رویکرد کلی دنبال می‌شود. اما اگر مطالعه ارزش در مورد یک محصول جدید موجود انجام می‌شود، فرایند تحلیل ارزش نامیده می‌شود. اگر فرایند در هنگام طراحی انجام می‌شود به ان مهندسی ارزش اطلاق می‌شود.
برنامه‌ریزی ارزش در پروژه‌های در انتهای فاز برنامه‌ریزی و قبل ازطراحی اولیه مطرح می‌شود و هدف، تعیین مبانی اساس پروژه مانند ظرفیت، روند تغییرات در آینده و مسائل راهبردی دیگر است. در برنامه ارزش، فازهای توسعه و ارائه نسبت به مطالعات ارزش کم‌رنگ‌تر است.
برنامه‌ریزی ارزش می‌تواند در مباحث کلان غیر پروژه‌ای نیز مطرح شود. به عبارت دیگر یک مطالعه بر روی یک پروژه قبل از ان که گزینه‌ی مطلوب انتخاب شده باشد و به صورت کلی بر اهداف پروژه، توسعه اجزای کارکردی و برخورد کلی برای رسیدن به اهداف تمرکز داشته باشد، برنامه‌ریزی ارزش نامیده می‌شود.
مطالعه‌ی ارزش که درمورد روش‌های سازمانی، ساختار سازمانی، سیستم مدیریت و فعالیت‌های خدماتی تمرکز داشته باشد، مدیریت ارزش نامیده می‌شود.
در سال‌های اخیر واژه مدیریت/مهندسی ارزش نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

مهندسی ارزش در چه مقطع زمانی کارایی بیشتری دارد؟

بهترین زمان برای انجام یک مطالعه ارزش در پروژه‌ها، مراحل اولیه توسعه پروژه است زیرا پیشنهاد‌های مهندسی ارزش با هزینه و تاخیر کمتر قابل اجرا می‌باشد. در این راستا سه مقطع زمانی زیر توصیه می‌شود.
 انتهای فاز برنامه‌ریزی (فاز صفر) برای پروژه‌های خیلی بزرگ
 انتهای طراحی اولیه (فاز یک)
 در حین و انتهای طراحی (فاز دو)
بصورت کلی پتانسیل صرفه‌جویی در مراحل اولیه پروژه بیشتر است ولی اطلاعات کمی از پروژه در این مراحل وجود دارد. بنابراین به صورت یک قاعده‌ی کلی، اگر قرار است در پروژه‌‌ای یک مطالعه ارزش انجام شود، بهترین مقطع زمانی، پایان فاز یک (طراحی اولیه)‌ می‌باشد

آیا ممکن است در یک مطالعه ارزش، هزینه پروژه افزایش یابد؟

بلی هدف یک مطالعه ارزش بهبود ارزش است که برای کمی‌کردن آن از شاخص ارزش استفاده می‌شود:

شاخص ارزش= کارکرد + کیفیت
 هزینه

بنابراین در صورتیکه افزایش هزینه پروژه موجب بهبود کارکرد یا کیفیت یا هر دو شود و شاخص ارزش افزایش یابد، هدف اصلی مطالعه تحقق یافته است.
برای مثال در یک مطالعه در بزرگ‌راه‌های امریکا، پیشنهاد تیم ارزش موجب افزایش هزینه‌های اجرایی به میزان 2 میلیون دلار گردید ولی هزینه‌های به روز شده کاربر بزرگ‌راه در دوره عمر پروژه 55 میلیون دلار کاهش یافت.

تمایز میان مهندسی ارزش و بهینه‌یابی چیست؟

بهینه‌یابی دریک چارچوب صورت می‌پذیرد درحالیکه بزرگترین دستاوردهای مهندسی ارزش در اثر تغییر چارچوب‌های مفروض حاصل شده‌اند.
به بیان دیگر بهینه‌یابی یک فرایند همگرا (دست یافتن به حل مسئله) محسوب می‌شود در حالی‌که مهندسی ارزش یک فرایند واگرا- همگرا محسوب می‌شود (یک فرایند واگرا به دنبال ره‌یافت‌های جدید برای حل مسئله است).

مهندسی ارزش چگونه موجب ارتقای خلاقیت می‌شود؟

 ایجادمحیط مساعد
 ایجاد تفکر واگرا با تاکید برکارکردگرایی
 تفکیک خلاقیت و قضاوت
 تعریف مناسب مسئله در فازهای اولیه
 ایجاد شرایط لازم برای درک عمیق پروژه و کسب اطلاعات لازم توسط تیم
 استفاده ازتکنیک‌های توفان فکری
 استفاده از قانون پاراتو و تمرکز بر کارکردهای کلیدی

زمان لازم برای انجام یک مطالعه ارزش چقدر است؟

باتوجه به ابعاد پروژه و مقطع زمانی که مطالعه صورت می‌گیرد، زمان یک مطالعه ارزش ازیک تا چهار ماه متغیر می‌باشد.

منافع جانبی مهندسی ارزش کدامند؟ (به غیر از کاهش هزینه و بهبودکارکردها)

 ارتقای دائمی استانداردها و سیاست‌ها
 افزایش سرعت جذب مواد و مصالح جدید و تکنیک‌های نوین
 شوق بیشتر کارکنان برای شرکت در تصمیمات سازمان
 امکان استفاده از تکنیک‌های مهندسی ارزش در طراحی پروژه‌های اتی توسط مشاوران

مهمترین کارکرد و قوانین تکنیک توفان ذهنی کدامند؟

این تکنیک، نخستین بار توسط دکتر اسبورن مطرح گردید و کاربرد بسیار گسترده درتمامی زمینه‌ها داشته‌ است. چهار قانون اساسی این تکنیک عبارتند از:
  هرگونه انتقاد ممنوع است، از ابزار قضاوت مخالف و ناسازگار بایستی تامدتی خودداری شود.
 چرخش ازاد اطلاعات با استقبال روبرو گردد. هرچه ایده‌ها، خارج از ذهن‌تر و جسورانه‌تر باشند بهتر است.
 کمیت مورد نظر است. هرچه تعداد ایده‌ها بیشتر باشد احتمال ظهور ایده‌های مفید بیشتر است.
 اعضای تیم به ترکیب ایده‌ها و اصلاح انها ترغیب شوند. علاوه بر ایفای سهم خود در ایجاد ایده‌های خویش، شرکت کنندگان بایستی پیشنهاداتی در جهت بهبود ایده‌های دیگران و یا ترکیب ایده‌ها ارائه دهند.

مزایا و معایب روش‌های مدیریتی دیگر بهبود در مقایسه با مهندسی ارزش کدامند؟

از زمان توسعه متدولوژی ارزش، چندین روش مدیریتی دیگر برای بهبود محصولات، فرآیندها و پروژه‌ها توسعه یافته و به ‌کار گرفته شده‌اند. این روشها عبارتند ‌از:
 مدیریت پروژه Project Management (PM)
 مدیریت جامع کیفیتTotal Quality Management (TQM)
  استقرار کارکرد- کیفیت Quality Function Deployment (QFD)
 مهندسی هم‌زمان Concurrent Engineering (CE)
 مهندسی مجدد Re-Engineering (RE)
 شاخص‌گذاری Benchmarking (B)

Tachmazian و Berge در مقاله‌ای این روش‌ها را در یک مقیاس 1 تا10 با یکدیگر مقایسه کرده‌اند:
مقایسه مزایا و معایب روش‌های مدیریتی

شاخص
VE
PM
TQM
QFD
CE
RE
B
رضایت مشتری
8
4
10
10
5
6
6
تیم چندرشته‌ای
8
6
10
8
7
9
6
خلاقیت
8
5
-
6
5
10
6
برخورد کاملا سیستماتیک
9
6
-
10
7
7
6
تغییرات ‌فرهنگی‌-‌ساختاری
6
4
10
6
6
9
8
محدوده
6
4
10
5
4
9
7

مشخصات پروژه‌هایی که برای مطالعه ارزش مناسب هستند، کدامند؟

 پیچیدگی بالا «تعدد عوامل»
 هزینه‌ی بالا «پروژه‌های بزرگ»
 تکرارپذیری اجزا
 فاصله‌ی زمانی زیاد بین طراحی و اجرا
 ریسک بالا
 فرصت قابل ملاحظه

چه ضوابط، مقررات و قوانینی در رابطه با بکارگیری مهندسی ارزش درایران وجود دارد؟

الف- قانون برنامه‌ی سوم توسعه‌ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران فصل هفتم نظام مالیاتی و بودجه ماده 61- ج دستگاه‌های اجرائی موظفند طرح‌های عمرانی در دست اجرای خود را به پیشنهاد سازمان برنامه و بودجه به منظور ساده‌سازی و ارزان‌سازی (با اعمال مهندسی ارزش) ضمن رعایت استاندارد‌های فنی مورد بازنگری قرار دهند.
تبصره 1- امور مالی و مالیاتی:
دراجرای بند(ج) ماده (16) قانون برنامه‌ی سوم توسعه‌ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، دستگاه‌های اجرایی موظف هستند موضوع مهندسی ارزش را در کلیه پروژه‌های اجرایی رعایت و گزارش اقدامات را به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور ارائه نمایند.
ب- دستورالعمل ارجاع کار و انعقاد قرارداد با واحدهای خدمات مهندسی ارزش (1379)
پ – دستورالعمل ارجاع تهیه، ارایه و بررسی پیشنهادهای تغییر، با نگاه مهندسی ارزش و دستورالعمل ارجاع تهیه و ارسال گزارش سالانه‌ی پیشنهاد‌های تغییر، با نگاه مهندسی ارزش (نشریه 290 سال 1383)
ت- مجموعه‌ی دستورالعمل‌های مهندسی ارزش (1384)

پیشنهاد‌های تغییر، با نگاه مهندسی ارزش چیست؟

پیشنهاد تغییر با نگاه مهندسی ارزش، که از این به بعد به اختصار «پیشنهاد تغییر» ‌نامیده می‌شود، عبارت است از پیشنهادی که در مدت پیمان از جانب پیمانکار و به‌منظور کاهش هزینه‌های اجرا، بهره‌برداری و نگهداری،‌ ارتقای کارایی و یا سایر منافع کارفرما ارایه می‌گردد و در عین حال، انجام کارها باید با کیفیتی بهتر و یا طبق پیمان صورت پذیرد. در صورت پذیرش پیشنهاد تغییر توسط کارفرما، بخشی از صرفه‌جویی‌های به دست‌امده به پیمانکار پرداخت می‌شود.

چارچوب‌های روش شش سیگما کدامند؟

در دهه‌های اخیر راهبرد‌های تضمین کیفیت از بازبینی محصولات به ایجاد روند‌هایی که به تولید محصولات معیوب کمتری بیانجامد، تغییر یافته است. در این میان متدولوژی‌های علمی و استانداردهای مختلف مطرح شده‌اند. شش سیگما یک متدولوژی علمی است که:
 به دنبال بهبود پیوسته کیفیت می‌باشد.
 شامل ابزارهای اماری و کیفیتی است که به نحو منحصر بفردی به‌کار گرفته می‌شوند.
 یک فلسفه‌ی کیفیت و یک تکنیک مدیریتی است.
 سیگما به تعداد محصولات معیوب در یک میلیون محصول اشاره دارد:
o چهار سیگما معادل 6210 محصول معیوب
o پنج سیگما معادل 233 محصول معیوب
o شش سیگما معادل 4/3 محصول معیوب می‌باشد (شش سیگما معادل صحت 99966/99 درصد می‌باشد)
از دهه 1970 تحقیق در مورد شش سیگما در شرکت موتورولا اغاز گردید و در سال 1987 این شرکت به طور رسمی برنامه‌ی شش سیگما را اغاز کرد.
در کارخانه جنرال الکتریک برنامه شش سیگما از سال 1996 اغاز گردید و از سال 1998 کمربند سبز (یکی از مدارک رسمی شش سیگما) به عنوان یکی ازمعیارها برای ارتقای مدیران، به کار گرفته شد. به نوعی شش سیگما را می‌توان ترکیبی از مدیریت تغییر و تحلیل‌های امار محسوب نمود.
مراحل روش شش سیگما عبارتند‌از:

کنترل
فلش
بهبود
فلش
تحلیل
فلش
اندازه‌گیری
فلش
تعریف

عوامل موفقیت و عدم موفقیت یک مطالعه‌ی ارزش کدامند؟

از مهمترین عوامل موفقیت می‌توان به تیم، زمان مطالعه، راهبر و اطلاعات اشاره نمود. از طرف دیگر عوامل زیر می‌تواند موجب ناکامی یک مطالعه‌ی مدیریت/مهندسی ارزش شوند:

 عدم تسلط تیم بر تکنیک‌های مهندسی ارزش
 نبود حمایت مدیریت ارشد
 عدم همکاری مشاوران طرح
 نگرش به مهندسی ارزش به عنوان یک تهدید از طرف مشاور
 انجام نامناسب گام پیش مطالعه
 عدم انجام برخی از فازهای برنامه کار
 تعداد زیاد اعضای تیم و اختلاف میان ان‌ها
 عدم تطبیق تیم با پروژه‌ی مورد مطالعه
 ارائه‌ی نامناسب گزینه‌های پیشنهادی تیم ارزش
 نبود پیگیری لازم برای اجرای پیشنهادهای مطالعه ارزش

آینده‌ی مهندسی ارزش در ایران و جهان چگونه پیش‌بینی می‌شود؟

بر‌اساس تحقیقات انجام شده، قرن بیست ‌و یکم از حساس‌ترین برهه‌های تاریخ بشر محسوب می‌شود و تنها جهش‌های مهم در کلیه رشته‌های علمی و فنی می‌تواند مانع از رنج انسانی عظیم در این قرن شود. در این چارچوب با توجه به کاربرد موفقیت‌امیز مهندسی ارزش در بیش از 5 دهه در کشورهای توسعه یافته می‌توان به جرات اطمینان داشت که این تکنیک نقش کلیدی در حل مشکلات دهه‌های آینده در کشورهای کمتر توسعه یافته و در حال توسعه ایفا نماید. در این رابطه بایستی توجه نمود که درصد عمده‌ی هزینه‌های لازم برای مطالعات مهندسی ارزش مربوط به نیروی انسانی می‌شود که در کشورهای در حال توسعه به نسبت، بسیار کمتر از کشورهای توسعه یافته است. به علاوه بشریت در موقعیتی نمی‌باشد تا منابع خود را صرف تحقیقات، کنفرانس‌ها و کارگاه‌های بی‌شمار در ر‌ابطه با مفاهیم جدید کند. مطالعات بایستی محدود به راه‌حل‌هایی شود که در20 سال آینده کارایی خود را نشان دهد. راه‌حل‌هایی که در گذشته به کارگرفته شده باید مورد ارزیابی قرار گرفته و آن‌هایی که کارایی خود را در کشورهای در حال توسعه ثابت نموده‌اند، به کار گرفته شود. در این راستا تجربه‌ی موفق مهندسی ارزش در صنعت،‌ پروژه‌های عمرانی و طرح خدماتی که می‌توان افق درخشانی برای این روش در سراسر جهان در دهه‌های آینده پیش‌بینی نمود. انجمن بین‌المللی مهندسی ارزش (SAVE International) چشم‌انداز خود را به صورت زیر ارائه نموده است:
شناسایی و ارتقای متدولوژی ارزش در جهان به عنوان روش اصلی برای بهبود پروژه‌ها، محصولات و خدمات.
این انجمن قابلیت زیادی برای مهندسی ارزش در حل مشکلات هزاره‌ی سوم پیش‌بینی کرده است. انجمن مهندسی ارزش ژاپن نیز چشم‌انداز جهش‌های صنعتی مبتنی بر مهندسی ارزش را برای خود ترسیم کرده است.

نمودار FAST چیست؟

نمودار FAST در سال 1965 توسط آقای بایتوی مسئول مهندسی ارزش و کاهش هزینه پروژه نیواک (از اولین کامپیوترهای جهان) ابداع گردید. نمودار FAST مخفف تکنیک تحلیل کارکرد سیستم‌ها (Function Analysis Systems Technique) می‌باشد. این روش به‌صورت نظام‌مند و ساختایافته، نموداری از روابط کارکردی یک سیستم را به‌دست می‌دهد. FAST به‌عنوان یک روش کارآ در ارزیابی روش‌ها، ساختارها، اجزا و ماشین‌های موجود شناخته شده است. از FAST می‌توان به‌عنوان یک تکنیک حل مسئله برای شناسایی کارکردهای ضروری وکارکردهای کمکی استفاده نمود. هدف از به‌کارگیری FAST، ساده‌ترکردن طرح،‌ عملیات، برنامه، روش یا مسئله به اجزای کارکردی قابل شناسایی است و در نتیجه احتمال رسیدن به راه‌حل بهینه بیشتر می‌گردد.
به‌طور خلاصه می‌توان گفت که با استفاده از تکنیک FAST می‌توان روابط منطقی میان کارکردهای سطح بالا و کارکردهای سطح پایین را به‌دست آورد. نکته مهم در رابطه با آموزش تکنیک FAST این است که انجام عملی این تکنیک توسط یک تیم بهترین بازده را نشان داده است و مطالعات نظری را تنها می‌توان مقدمه‌ای برای کارگاه آموزشی محسوب نمود.
در عین حال علیرغم تأکید انجمن بین‌المللی مهندسی ارزش بر استفاده از FAST در فاز تحلیل کارکرد، در مطالعات مهندسی ارزش زیادی به‌خصوص در انگلستان و استرالیا، در فاز تحلیل کارکرد، نمودار FAST تهیه نمی‌شود. به‌علاوه بایستی توجه داشت که با دورشدن از فاز طرح‌ریزی و طراحی اولیه و نزدیک‌شدن به فاز اجرا اهمیت FAST کاهش می‌یابد.

خلاقیت یک بحث محوری در مهندسی ارزش محسوب می‌شود. آیا ارتقاء در هر کشور بایستی مناسب با فرهنگ و تاریخ آن کشور باشد؟

بلی و بنابراین آگاهی از پیشینه تاریخی، مذهبی و فرهنگی هر کشور از پیش‌نیازهای شکوفایی خلاقیت در آن کشور می‌باشد.
مصداق‌های تاریخی خلاقیت را می‌توان به‌نحو بسیار کارآیی برای انتقال مفاهیم خلاقانه مهندسی ارزش به‌کار گرفت. برای مثال هفت‌خان رستم مصداق بارزی از فرایند حل گام به گام مسئله است. قنات نیز به‌عنوان یک میراث عظیم مهندسی مصداق یک راه‌حل بسیار خلاقانه، مؤثر و کارآ محسوب می‌شود.
در قرآن مجید نیز در چندین مورد اجتناب از اسراف واجب دانسته شده است. برای مثال در سوره‌ی بلد، رنج و مشقت پیوسته انسان، ناشی از تباه‌کردن مال بسیار و عدم استفاده از استعدادهای خداداد انسان دانسته شده و بر تکلیف انسان در کمک به هم‌نوعان تهیدست خود تأکید جدی شده است:
به نام خداوند بخشنده مهربان
سوگند به این شهر مقدس
و حال آنکه تو در این شهر منزل داری
و قسم به پدر (بزرگوار انسان، آدم صفی) و فرزندان (خداپرست) او
که ما انسان را به حقیقت در رنج و مشقت آفریدیم
آیا انسان پندارد که هیچ‌کس بر او توانایی ندارد؟
می‌گوید من مال بسیاری تلف کردم
آیا پندارد احدی او را ندیده ( و افکار و اعمالش را ندانسته)؟
آیا ما به او دو چشم عطا نکردیم؟
و زبان و دو لب به او ندادیم؟
و راه خیر و شر را به او ننمودیم؟
باز هم به عقبه (تکلیف) تن در نداد
و چگونه توان دانست که آن عقبه (تکلیف و ایمان) چیست؟
آن بنده (در راه خدا) آزادکردن است
و طعام‌دادن در روز قحطی و گرسنگی است.
به یتیم خویشاوندان خود.
یا به فقیر مضطر خاک‌نشین.

پیاده‌سازی مهندسی ارزش یا برنامه مهندسی ارزش چیست؟

اولین کاربردهای مهندسی ارزش در یک سازمان مانند تمام فن‌آوری‌های جدید با موانع زیادی مواجه است. براساس تجربه جهانی بایستی قبل از شروع مطالعات واقعی ارزش، فرهنگ‌سازی و آموزش‌های لازم صورت گیرد و بستر لازم برای انجام موفقیت‌آمیز مطالعات ارزش فراهم شود. در همین چارچوب آشتو (انجمن مقامات ایالتی بزرگراه آمریکا) کتابی تحت عنوان رهنمودهای پیاده‌سازی مهندسی ارزش را ارائه نموده است. در ایران طرح ماورا در وزارت راه و ترابری،‌ اولین برنامه پیاده‌سازی مهندسی ارزش محسوب می‌شود.


پیشنهاد تغییر به روش مهندسی ارزش VECP

پیشنهاد تغییر به روش مهندسی ارزش (VECP) چیست؟

پیشنهادی است ‌که در مدت پیمان از جانب پیمانکار و به منظور کاهش هزینه‌های اجرا، بهره‌برداری ونگهداری، ارتقای‌کارآیی یا سایر منافع کارفرما ارائه می‌گردد و درعین حال، ‌انجام کارها باید با کیفیتی بهتر ویا طبق پیمان صورت پذیرد. درصورت پذیرش پیشنهاد تغییر توسط کارفرما،‌ 25 تا 45 ‌درصد صرفه‌جویی‌های بدست آمده به پیمانکار پرداخت می‌گردد.

تاریخچه پیشنهاد تغییر و نتایج جهانی آن چگونه بوده است؟

در سال 1947 مهندسی ارزش ابداع گردید ولی تا سال 1963 که اداره تنظیم تدارکات نیروهای مسلح آمریکا مقرر کرد پاداش‌های مادی مربوط به مهندسی ارزش در قراردادها منظور گردد، استفاده‌ای از آن در مرحله اجرا صورت نگرفته بود. در این سال فرآیند پیشنهادهای پیمانکاران و مشاوران معروف به «پیشنهاد تغییر به روش مهندسی ارزش» تعریف گردید و سازمان عمران آمریکا از سال 1966 قوانین انگیزشی پیمانکاران را به‌کار گرفت. در نخستین دهه کاربرد مهندسی ارزش در مرحله اجرا، بیش از 2200 پیمانکار برای کاستن از هزینه‏ها به کمک مهندسی ارزش پیشنهادهایی ارائه دادند که 1400 پیشنهاد آن پذیرفته شد.
کل منافع مهندسی ارزش در یک دوره 25 ساله در وزارت دفاع امریکا بیش از 30 میلیارد دلار برآورد شده است که منافع کل ناشی از پیشنهاد تغییر نزدیک به 5 میلیارد دلار بوده است. صرفه‌جویی حاصل از پیشنهاد تغییر به روش مهندسی ارزش در اداره فدرال بزرگراه‌های امریکا در سال‌های اخیر به صورت زیر بوده است:
 
 
سال
تعداد پیشنهادات ارائه‌شده
تعداد پیشنهادات پذیرفته
درصد پذیرش
صرفه‌جویی
(میلیون دلار)
کیفیت پیشنهادات
(صرفه‌جویی هر پیشنهاد به هزار دلار)
1997
ثبت‌نشده
333
--
1/31
93
1998
376
329
88
4/38
117
1999
335
286
85
35
122
2000
354
269
76
7/40
151
2001
359
299
83
3/66
222
2002
416
347
83
1/61
176
2003
330
288
87
1/54
188
2004
310
255
82
1/40
157
2005
276
236
86
8/32
139
2006
231
206
89
8/27
135
2007
328
251
77
8/41
167
2008
420
298
71
5/73
247
جمع
3735
3397
--
7/542
--
میانگین
311
283
76
2/45
159
 
 

نمونه‌های زیادی از این موفقیت‌ها را می‌توان نام برد. پیمانکار یک طرح در ایالات متحده پیشنهاد تغییری را ارائه داد که حدود یک میلیون دلار کاهش هزینه درپی ‌داشت. درنتیجه 500 هزار دلار از این صرفه‌جویی به‌عنوان سهم این شرکت پاداش گرفت. بلافاصله پس از پذیرش این پیشنهاد، این شرکت همان توصیه را (با تغییرات اندکی) در چهار طرح مشابه (پروژه‌های دیگر شرکت) پیشنهاد کرد و در کمتر از سه ماه 5/2 میلیون دلار به پاداش گرفت.

پشتوانه قانونی پیشنهاد تغییر در ایران چیست؟

درآبان‌ماه سال 1383 دستورالعمل «تهیه، ارائه و بررسی پیشنهادهای تغییر با نگاه مهندسی ارزش» (نشریه 290 سازمان مدیریت وبرنامه ریزی سابق) به دستگاه‌های اجرایی کشور ابلاغ گردید. این دستورالعمل شامل مشخصات، روش اجرایی و جزئیات پاداش پیمانکاران از ارائه پیشنهاد تغییر به روش مهندسی ارزش می‌باشد. این دستورالعمل برداشت نزدیکی از چند آیین‌نامه ایالات متحده از جمله «برنامه مهندسی ارزش»[1] و «استاندارد فرآیند مهندسی ارزش در ساخت»[2] می‌باشد.


[1]"Value Engineering Program", Engineering Policy, No. 510-001(p), USA, 1998
[2]"Standard Procedure for Value Engineering inConstruction"; Construction Management; Policy No. 510-008(sp); USA, 2003

منافع استفاده از پیشنهاد تغییر چیست؟

منافع پیمانکاران در استفاده از پیشنهاد تغییر عبارت است از:
الف- پاداش مالی
ب- ایجاد فضای برنده- برنده بین کارفرما و پیمانکار
ج- ثبت به عنوان نکته مثبت در سوابق
منافع کارفرمایان دراستفاده از پیشنهاد تغییر عبارت است از:
الف- کاهش هزینه‌های اجرایی پروژه
ب- تشویق دیگر پیمانکاران به ارائه پیشنهاد تغییر
ج- تقویت توان فنی پیمانکاران
د- افزایش دقت مشاورین در طراحی
ه- بهبود طراحی و اجرای پروژه‌های آتی
و- انتقال دانش اجرایی به بدنه کارفرمایی

مناسب‌ترین زمان ارائه پیشنهاد تغییر چیست؟

زمان کلی ارائه پیشنهاد تغییر از زمان عقد قرارداد تا تحویل کار است، ولی به دلیل تغییرات کم تحمیلی، بهترین زمان بعداز عقد قرارداد و قبل از شروع عملیات اجرایی است.

خصوصیات یک پیشنهاد تغییر چیست؟

الف- پیشنهاد تغییر بایدتوسط پیمانکار اصلی ارائه شود.
ب- پیشنهاد تغییر باید منجر به تغییر در مواد لازم الاجرای پیمان شود.
ج- پیشنهاد تغییر نباید منجر به تغییرات غیرمجاز (ازجمله کاهش کیفیت یا عملکرد نهایی، اثرات منفی زیست محیطی، تأخیر در تحویل پروژه، نقض استانداردها ویا..... ) شود.
د- پیشنهاد تغییر باید هزینه‌های کل واقعی پروژه را کاهش دهد.
هـ - پیشنهاد تغییر باید شفاف و برنامه زمانی اجرای تغییر باشد.

روند ارائه و بررسی یک پیشنهاد تغییر چگونه است؟

تفاوت‌های مهندسی ارزش و پیشنهاد تغییر به روش مهندسی ارزش چیست؟

الف- معمولاً مطالعات مهندسی ارزش در زمان پیش ازاجرا انجام می‌شود، اما پیشنهاد تغییر در زمان اجرا استفاده می‌شود.
ب- مطالعات مهندسی ارزش به درخواست کارفرما صورت می‌گیرد، درحالی که پیشنهاد تغییر به صورت خود خواسته و توسط پیمانکار ارائه می‌گردد.
ج- در مطالعات مهندسی ارزش، تیم مطالعات فارغ از نتیجه مطالعه، حق الزحمه معمول خود را دریافت می‌کنند اما در پیشنهاد تغییر، پاداش پیمانکار براساس میزان صرفه جویی حاصله می‌باشد.
د- مطالعات مهندسی ارزش معمولاٌ‌ 2 تا 4 ماه به طول می‌انجامد، اما تهیه پیشنهاد تغییر، چهارچوب زمانی خاصی ندارد.
هـ- مطالعات مهندسی ارزش می‌تواند به اهداف دیگری چون بهبود کیفیت، کاهش خطرپذیری و... دست یابد ولی هدف اصلی پیشنهاد تغییر، کاهش هزینه اجرا است.
و- مطالعات مهندسی ارزش در موارد دیگر همچون سیستم‌های مدیریت نیز استفاده می‌شود ولی پیشنهاد تغییر تنها برای پروژه‌های اجرایی استفاده می‌گردد.

دلایل عدم رواج پیشنهاد تغییر در ایران چیست؟

الف- عدم اطلاع کارفرمایان و پیمانکاران از امکان ارائه و پیگیری پیشنهاد تغییر
ب- عدم التزام کارفرمایان به پرداخت پاداش درقبال دریافت ایده‌های پیمانکاران
ج- ضعف فنی پیمانکاران در تهیه پیشنهادات تغییر
د- نبود الگوهای مناسب از ارائه پیشنهادات تغییر